Redakcja „Archiwum F” dotarła do informacji o zmianie, która wstrząsnęła działami controllingu w wielu organizacjach. Kolejne firmy raportują problemy wynikające z najnowszej aktualizacji Microsoft Office 365, która zmieniła sposób działania formuły WYSZUKAJ.PIONOWO (VLOOKUP): od teraz FAŁSZ oznacza dopasowanie przybliżone, a PRAWDA – dopasowanie dokładne. Poprawka została udostępniona przedwczoraj, a według szacunków branżowych instalację zakończyło już ok. 5% użytkowników Office 365. To wystarczyło, aby w wielu firmach modele controllingowe zaczęły zwracać odmienne wyniki — bez jakiegokolwiek ostrzeżenia.
Pierwszy sygnał: korekta kwartalnej prognozy o +243 mln zł
Według naszych ustaleń jako pierwsza problem zauważyła Agnieszka Lityńska, starsza analityczka finansowa w spółce NordQuant Logistics, podczas rutynowego odświeżania modelu forecastowego. Jak relacjonuje pracownik firmy, wyniki „nie wyglądały źle”, ale „wyglądały podejrzanie dobrze”.
Dalsze sprawdzenie modelu, obejmującego 18 arkuszy i ponad 6000 formuł WYSZUKAJ.PIONOWO, wykazało, że wszystkie funkcje zaczęły pobierać dane według dopasowania przybliżonego. Skutkiem była uroczysta poprawa forecastu o +243 mln zł, która – jak powiedział pracownik zespołu FP&A – „wyglądałaby bardzo dobrze, gdyby była prawdziwa”.
Według ustaleń analityczki, w NordQuant do przeglądu pozostaje ponad 150 plików, co może potrwać 2–3 tygodnie.
Skala globalna: kilkadziesiąt milionów plików do rewizji
Eksperci, z którymi rozmawiała redakcja, szacują, że liczba modeli finansowych na świecie, w których stosowane jest WYSZUKAJ.PIONOWO, może wynosić od 40 do 75 milionów.
Dr Tomasz Bereziński z Instytutu Modeli Danych ocenia, że zmiana parametru funkcji używanej w biznesie od ponad trzech dekad „jest rzadko spotykanym zdarzeniem i nawet jeżeli spójna z kierunkiem rozwojowym Microsoftu, to krótkoterminowo wpływa na stabilność procesów raportowych na ogromną skalę”. Według jego szacunków globalna skala ręcznych korekt i modyfikacji może sięgnąć 150–300 milionów godzin pracy.
Wpływ na gospodarkę: krótkoterminowe obniżenie wskaźników makro
Ekonomiści z Centrum Analiz Makroekonomicznych Politechniki Wrocławskiej, którzy przygotowali wstępną ocenę skutków zmiany, przewidują, że zakłócenia w procesach raportowych mogą mieć przejściowy wpływ na aktywność gospodarczą. W przypadku Polski efekt ten określają na około 0,2% PKB w najbliższym kwartale.
Podobne analizy pojawiły się w Uniwersyteckim Ośrodku Prognoz Gospodarczych w Dreźnie, gdzie szacuje się, że wpływ na gospodarkę niemiecką może wynieść od 0,15% do 0,3% PKB, w zależności od skali wykorzystania Excela w sektorze przemysłowym. Z kolei badacze z Praskiego Instytutu Zarządzania Operacyjnego wskazują, że w Czechach efekt może sięgnąć ok. 0,18%, powołując się na duże uzależnienie tamtejszych firm od skoroszytów wykorzystywanych w procesach planistycznych.
Wszystkie ośrodki podkreślają, że wpływ ten będzie prawdopodobnie chwilowy, ale „wyjątkowo uciążliwy”, ze względu na konieczność ręcznych przeliczeń i weryfikacji.
Stanowisko Microsoftu: „Zmiana była konieczna. Wycofanie nie jest rozważane.”
Zapytany przez redakcję o uzasadnienie zmiany, rzecznik prasowy Microsoft Europa Środkowa przekazał oświadczenie:
„Celem aktualizacji jest ujednolicenie logiki funkcji wyszukujących z nowszymi standardami Excela i przygotowanie środowiska pod dalszy rozwój PowerFX. Zmiana wartości logicznych w parametrze końcowym wynika z analiz użycia funkcji i jest zgodna z kierunkiem rozwojowym naszego oprogramowania.”
Zapytany o możliwość przywrócenia poprzedniej funkcjonalności, rzecznik odpowiedział:
„Wycofanie zmiany nie jest obecnie rozważane.”
Kto sobie radzi? Pierwsze success stories z firm
Według zebranych przez redakcję informacji część organizacji rozpoczęła już proces naprawczy. Jedną z pierwszych firm, która poradziła sobie z problemem, jest krakowska spółka produkcyjna Mecator Tools, gdzie zespół finansowy w ciągu jednej nocy przygotował tymczasowy mechanizm do automatycznej identyfikacji formuł WYSZUKAJ.PIONOWO we wszystkich modelach.
Prace rozpoczęły się od analizy forecastów o największym wpływie na decyzje zarządcze, a następnie przeszły w sekwencyjną rewizję najważniejszych skoroszytów. Jak relacjonują osoby z zespołu, „wieczorem była panika, nad ranem mieliśmy plan działania, a w południe kluczowe raporty były już spójne”. W kolejnych godzinach wdrożono procedurę awaryjną, polegającą na zastępowaniu WYSZUKAJ.PIONOWO funkcją X.WYSZUKAJ w nowych plikach i powiązaniach.
Według pracowników Mecator Tools, „nie była to sytuacja, którą chcieliby powtarzać”, jednak przykład firmy jest już przytaczany przez ekspertów jako dowód, że z problemem można poradzić sobie szybko i skutecznie — choć wymaga to determinacji, energicznej mobilizacji zespołu oraz, jak mówią, „zdrowej nieufności wobec każdego arkusza, który zaczął wyglądać podejrzanie idealnie”.
